Hipoteka przymusowa to hipoteka wpisana do księgi wieczystej na wniosek wierzyciela, bez zgody właściciela. W tym poradniku chodzi o hipotekę, którą urząd skarbowy albo ZUS zabezpiecza zaległość na Twojej nieruchomości. Wpis nie zniknie z księgi sam, nawet gdy spłacisz dług. Żeby go usunąć, trzeba spłacić całość, dostać od urzędu lub ZUS dokument i złożyć wniosek do sądu. Poniżej po kolei: co zrobić, ile to kosztuje i ile trwa.
W skrócie
- Hipoteka zabezpiecza dług do spłaty całej zaległości z odsetkami i kosztami, a z księgi znika dopiero po wykreśleniu na Twój wniosek. Rozłożenie długu na raty jej nie usuwa.
- Po spłacie urząd skarbowy wydaje zgodę na wykreślenie hipoteki, a ZUS oświadczenie. Wniosek do sądu składasz sam.
- Opłata sądowa za wykreślenie to 100 zł od każdej hipoteki.
- Sąd nie ma ustawowego terminu na wpis. Zwykle trwa to od kilku tygodni do kilku miesięcy.
Czym jest hipoteka przymusowa i kiedy się pojawia
Hipoteka przymusowa zabezpiecza zaległości podatkowe (art. 34 i 35 Ordynacji podatkowej) albo zaległe składki (art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Urząd skarbowy lub ZUS składa wniosek do sądu, a hipoteka powstaje z chwilą wpisu do księgi wieczystej. Może obciążyć każdą nieruchomość dłużnika, także udział we współwłasności, użytkowanie wieczyste albo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.
Podstawą wpisu może być doręczona decyzja, która ustala lub określa wysokość zobowiązania podatkowego albo należności z tytułu składek, nawet jeśli nie jest jeszcze ostateczna. Gdy zaległość wynika z Twojej własnej deklaracji, decyzja nie jest potrzebna: urząd skarbowy składa wniosek na podstawie tytułu wykonawczego, a ZUS na podstawie swojego dokumentu stwierdzającego należność. Przepisy nie wymagają, żeby zaległość przekroczyła określoną kwotę.
Przy jednoosobowej działalności odpowiadasz całym majątkiem, więc hipoteka może trafić także na nieruchomość, którą masz wspólnie z małżonkiem. Przy spółce z o.o. zaległość jest długiem spółki. Na prywatną nieruchomość członka zarządu hipoteka trafia dopiero po decyzji o jego odpowiedzialności. Taką decyzję można wydać tylko wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykaże np., że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości.
Urząd ani ZUS nie muszą uprzedzać o złożeniu wniosku. Często pierwszym sygnałem jest wzmianka w księdze wieczystej albo zawiadomienie z sądu o dokonanym wpisie. Sąd sprawdza tylko dokumenty, więc spór o samą zaległość toczy się z urzędem lub ZUS, a nie w sądzie wieczystoksięgowym.
Co hipoteka przymusowa oznacza dla Ciebie
Hipoteka idzie za nieruchomością. Jeśli sprzedasz dom albo działkę, urząd lub ZUS nadal może dochodzić z niej zaległości, już u nowego właściciela, a nikt nie może zasłaniać się nieznajomością wpisu w księdze. W praktyce zaległość trzeba więc spłacić przy sprzedaży, najczęściej z ceny.
Każda nowa hipoteka, np. dla banku albo pożyczkodawcy, trafi w księdze na dalsze miejsce, bo o pierwszeństwie decyduje kolejność złożenia wniosków o wpis. Przy licytacji hipoteka daje urzędowi i ZUS wysokie miejsce w kolejce do pieniędzy z ceny nieruchomości, przed wierzycielami bez zabezpieczenia. Urząd skarbowy może sam prowadzić egzekucję z nieruchomości.
Przedawnienie: w ZUS i w urzędzie skarbowym wygląda to inaczej
Składki zabezpieczone hipoteką się nie przedawniają. Po 5 latach ZUS może je ściągnąć już tylko z nieruchomości obciążonej hipoteką, do wysokości składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia (art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020 r. (P 2/18) uznał, że wyłączenie przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką jest zgodne z Konstytucją.
Ordynacja podatkowa ma podobny przepis (art. 70 § 8), ale Ministerstwo Finansów i sądy administracyjne przyjmują, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką przedawniają się na zwykłych zasadach: po 5 latach od końca roku, w którym minął termin płatności, z uwzględnieniem przerw i zawieszeń biegu przedawnienia. Po przedawnieniu zobowiązanie wygasa razem z hipoteką, a urząd powinien zgodzić się na jej wykreślenie. Przepis formalnie nadal obowiązuje: wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w tej sprawie czeka na rozpoznanie przez Trybunał Konstytucyjny, a ustawę uchylającą art. 70 § 8 Prezydent zawetował w czerwcu 2026 r. Stare zaległości dobrze więc sprawdzić z doradcą podatkowym.
Jak zdjąć hipotekę przymusową krok po kroku
- Sprawdź księgę wieczystą. W przeglądarce ksiąg wieczystych (ekw.ms.gov.pl) za darmo zobaczysz dział IV: kto jest wierzycielem, na jaką sumę wpisano hipotekę i na jakiej podstawie. Na jednej nieruchomości mogą być dwie hipoteki, osobno z urzędu i z ZUS.
- Ustal kwotę do zapłaty. Do spłaty jest zaległość, odsetki za zwłokę do dnia zapłaty oraz koszty upomnienia i egzekucji. Urząd skarbowy na wniosek właściciela wydaje zaświadczenie o wysokości należności zabezpieczonych hipoteką (art. 306h § 4 Ordynacji podatkowej), najpóźniej w ciągu 7 dni. Saldo w ZUS sprawdzisz w eZUS albo w placówce.
- Spłać całość. Częściowa spłata nie usuwa wpisu, bo hipoteka zabezpiecza wtedy pozostałą część długu. Zachowaj potwierdzenia przelewów.
- Poproś o dokument do sądu. W urzędzie skarbowym złóż wniosek o zgodę na wykreślenie hipoteki. W ZUS skorzystaj z usługi „Wydanie oświadczenia w celu wykreślenia hipoteki przymusowej”: wniosek złożysz przez eZUS, na adres do doręczeń elektronicznych, pocztą albo w placówce, podając numer księgi wieczystej i położenie nieruchomości. ZUS wyda oświadczenie, gdy ustali, że zadłużenie za okres objęty zabezpieczeniem jest spłacone w całości.
- Złóż wniosek do sądu. Urząd ani ZUS nie zrobią tego za Ciebie: Ministerstwo Finansów pisze wprost, że z wnioskiem o wykreślenie hipoteki występuje podatnik. Wypełnij formularz KW-WPIS i złóż go w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego, który prowadzi księgę, w biurze podawczym albo pocztą. Dołącz oryginał zgody lub oświadczenia i dowód opłaty. Przy sprzedaży nieruchomości wniosek o wykreślenie może trafić do sądu razem z aktem notarialnym.
- Sprawdź księgę po wpisie. Sąd zawiadomi Cię o wykreśleniu. Jeśli wpis jest błędny, masz tydzień na skargę na wpis referendarza albo dwa tygodnie na apelację od wpisu dokonanego przez sędziego.
Ile to kosztuje i ile trwa
Opłata sądowa za wykreślenie wynosi 100 zł od każdej hipoteki (art. 42 ust. 1 i art. 46 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Hipoteka urzędu skarbowego i hipoteka ZUS to razem 200 zł, nawet gdy obie obejmuje jeden wniosek. Jeśli wniosek składa pełnomocnik, dochodzi 17 zł opłaty skarbowej za pełnomocnictwo. Nie płaci się jej, gdy pełnomocnikiem jest małżonek, rodzeństwo albo krewny w linii prostej, np. rodzic, dziecko lub wnuk.
Zaświadczenie o kwocie do spłaty urząd skarbowy wydaje w ciągu 7 dni. Na zgodę urzędu i oświadczenie ZUS przepisy nie przewidują terminu, a ZUS podaje, że rozpatruje takie wnioski jak najszybciej. Sąd też nie ma ustawowego terminu na wpis i zależy to od jego obłożenia: zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Jeśli hipotekę trzeba zdjąć przed sprzedażą albo przed nowym finansowaniem, zacznij od ustalenia kwoty od razu.
Raty, umorzenie, sprzedaż: co wtedy z hipoteką
Raty. ZUS może zawrzeć z Tobą umowę o rozłożeniu należności na raty, a urząd skarbowy wydać taką decyzję. Hipoteka zostaje jednak w księdze do zapłaty ostatniej raty. Gdy płacisz raty w terminie (a w ZUS nie masz też innych zaległości poza umową), uznaje się, że nie masz zaległości, co ma znaczenie np. przy zaświadczeniu o niezaleganiu. W ZUS niezapłacona rata sprawia, że cała pozostała kwota staje się od razu wymagalna.
Umorzenie. Urząd skarbowy może na wniosek umorzyć zaległość, gdy przemawia za tym ważny interes podatnika albo interes publiczny. ZUS umarza składki co do zasady tylko wtedy, gdy są całkowicie nieściągalne. Wyjątek dotyczy osób, które opłacają składki za siebie, np. przy jednoosobowej działalności: im ZUS może umorzyć składki na ubezpieczenia społeczne także w uzasadnionych przypadkach, np. ze względu na stan zdrowia lub sytuację rodzinną. Po umorzeniu zobowiązanie wygasa razem z hipoteką, a dalej postępujesz jak po spłacie: dokument od urzędu lub ZUS i wniosek do sądu.
Sprzedaż. ZUS może odstąpić od zabezpieczenia. Do wniosku dołącza się m.in. umowę przedwstępną i dokumenty o wartości nieruchomości, a przy zgodzie ZUS wystawia promesę z warunkami, po których spełnieniu odstąpi od hipoteki. Promesa jest ważna najwyżej 3 miesiące. W urzędzie skarbowym kwotę ustalisz zaświadczeniem, a zaległość można spłacić z ceny, np. przez depozyt notarialny.
Skąd wziąć pieniądze na spłatę zaległości
Gdy zaległość jest wysoka, a raty ani umorzenie nie wchodzą w grę, rozwiązaniem może być pożyczka pod zastaw nieruchomości. W M3N Finanse udzielamy takich pożyczek firmom: od 30 000 do 150 000 zł, na cele związane z działalnością, w tym na spłatę zobowiązań firmy. Zaległości w ZUS lub urzędzie skarbowym nie muszą wykluczać finansowania, bo decyzja opiera się głównie na wartości nieruchomości. Jeśli w księdze jest już hipoteka przymusowa, nasza może zostać wpisana na dalszym miejscu, o ile pozwala na to wartość nieruchomości. Więcej o tym, jak oceniamy firmy z zaległościami: pożyczka dla firm bez BIK i pożyczka pod zastaw nieruchomości.
Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje przepisy według stanu na 27 października 2026 r. Nie zastępuje porady prawnej ani podatkowej w konkretnej sprawie. Podstawa prawna: Ordynacja podatkowa (art. 29, 34, 35, 59, 67a, 70, 116, 306a, 306e i 306h), ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 24, 26, 28 i 29), ustawa o księgach wieczystych i hipotece (art. 2, 12, 65, 94, 100, 109 i 110), Kodeks postępowania cywilnego (art. 518¹, 626² i 626¹⁰), ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 42, 45 i 46) oraz karta usługi ZUS „Wydanie oświadczenia w celu wykreślenia hipoteki przymusowej”.